De anekdotische drogreden: de waarheid is vaak anders dan één ervaringsverhaal

Dit is een blog in de serie 'Drogredenen'

"Precies dit!" denk je als je dat ene Facebook-bericht leest. En BAM! Gedeeld met je volgers. Maar... klopten de argumenten eigenlijk wel in het bericht?

Welkom bij de serie Drogredenen, waarin we je helpen kritischer te kijken naar alles wat er op je afkomt op social media. Ben je er klaar voor?

Stel je voor: je scrollt door je sociale mediafeed en komt een bericht tegen waarin iemand beweert dat het eten van drie bananen per dag je onsterfelijk maakt. Je denkt bij jezelf: “Nou, mijn tante Truus eet elke dag bananen en ze is 102 jaar oud, dus het zal wel waar zijn!” Maar pas op, want hier schuilt een valstrik: de anekdotische drogreden.

Wat is de anekdotische drogreden?

De anekdotische drogreden is een vorm van denkfout waarbij iemand persoonlijke ervaringen of individuele gevallen gebruikt als bewijs voor een algemene claim. Het is alsof je een hele taart beoordeelt op basis van één kruimel.

Hoe komen anekdotische drogredenen voor op social media?

Op sociale media wemelt het van de anekdotische drogredenen. Mensen delen hun persoonlijke verhalen en ervaringen zonder te beseffen dat dit geen solide bewijs vormt. Hier zijn enkele voorbeelden:

Slaan: “Ik ben vroeger vaak geslagen door mijn vader, maar ik heb er niets aan overgehouden.” Dit is een klassiek geval van anekdotische drogreden. Het feit dat één persoon geen negatieve gevolgen heeft gehad van slaan, betekent niet dat het voor anderen geen trauma kan zijn. Sterker nog, uit onderzoek blijkt dat mensen hier angst en depressies aan over kunnen houden.

Afslankdiëten: “Mijn buurvrouw verloor 10 kilo door alleen maar chocolade te eten!” Ja, en mijn oom werd een eenhoorn na het drinken van regenwater. Het is belangrijk om je ergens iets meer te verdiepen voordat je je dieet baseert op één uitzonderlijk verhaal.

Man bijt hond

We raken ook vaak verleid door wat we in het nieuws zien. In het nieuws zien we alleen opmerkelijke verhalen, geen alledaagse dingen. Is er geen vliegtuig neergestort? Je leest er niets over! Heeft een hond een man gebeten? De kranten blijven stil. Maar zodra er een vliegtuig neerstort of een man zijn tanden heeft gezet in de tekkel van zijn schoonmoeder, dan zullen de krantenkoppen dit uitschreeuwen. Het lijkt dan dat het vaak voorkomt, maar dat is niet zo.

De verzonnen leenverhalen

Een ander verschijnsel zijn de ‘ verzonnen leenverhalen’. Dat werkt eenvoudig. Je leest op social media een verhaaltje waar je merkt dat je er heel boos over wordt. Bijvoorbeeld (ik verzin maar wat) een verhaal over iemands neef die voor niets staande is gehouden door een politieagent. De agent heeft bij het fouilleren geld achterover gedrukt. Alle agenten zijn corrupt! Dit soort verzonnen verhalen staan garant voor veel likes en reacties. Je ziet dat mensen dit soort verhalen ‘lenen’. Voor het gemak veranderen ze dan neef in zoon of in zwager. Succes gegarandeerd! Een anekdote is soms dus helemaal niet waar. Maar wel lekker smeuïg! 

De gevolgen van anekdotische drogredenen op social media

Anekdotische drogredenen treden dus op wanneer iemand een algemene conclusie trekt op basis van één of enkele persoonlijke anekdotes. In plaats van te vertrouwen op robuust bewijs of statistische gegevens, gaat iemand denken we dat het voor alles en iedereen geldt.

Anekdotische drogreden leiden vaak tot gebrekkig redeneren en verkeerde inschattingen. Dit heeft een aantal gevolgen op social media:

  • Verspreiding van desinformatie: Verhalen die niet waar zijn of die zeldzaam zijn kunnen nepnieuws in de hand werken of dit juist ondersteunen. Mensen worden namelijk bevestigd in wat ze al denken, terwijl het niet waar hoeft te zijn. Anekdotische drogredenen versterken bestaande overtuigingen. Mensen onthouden en delen vaak anekdotes die aansluiten bij hun vooraf gevormde ideeën. Dit leidt tot bevestigingsbias. Dit leidt weer tot polarisatie en belemmeren van even kritisch denken.
  • Emotionele manipulatie: Emotionele anekdotes kunnen sterke reacties oproepen. Op sociale media gaan emotionele verhalen vaak viraal en beïnvloeden ze de publieke opinie. Deze anekdotes vertegenwoordigen echter mogelijk niet de algehele realiteit. Of het verhaal is niet eens waar.
  • Verkeerde besluiten nemen Mensen nemen nu eenmaal vaak beslissingen op basis van ervaringen van anderen. Denk aan stemmen of gezondheidskeuzes. Op basis van anekdotisch bewijs, kunnen ze compleet verkeerde keuzes maken. Dit kan zelfs voor levensbedreigende situaties zorgen.
  • Daling in het vertrouwen van wetenschappelijke onderzoeken: Anekdotische drogredenen kunnen het vertrouwen in wetenschappelijk onderzoek ondermijnen. Mensen kunnen goed gevestigde bevindingen verwerpen omdat ze een tegenstrijdig persoonlijk verhaal hebben gehoord. “Mijn oom drinkt al jaren 3 liter bier per dag, dus dat onderzoek over alcohol en gezondheid is onzin.”
  • ‘Echochambers’: Socialemediaplatforms versterken anekdotische verhalen binnen echochambers. Mensen communiceren met gelijkgestemden, versterken op die manier hun overtuigingen en… ze negeren breder bewijs.
  • Wantrouwen van de media: Anekdotische verhalen verspreiden zich vaak sneller dan feitengecheckt nieuws. Dit kan het vertrouwen in betrouwbare mediabronnen aantasten en leiden tot de verspreiding van nepnieuws.

Wat kun je doen met anekdotische drogredenen?

Gelukkig zijn er manieren om deze valstrik te ontwijken:

  1. Zoek naar statistieken: Als iemand beweert dat iets waar is, vraag dan naar bredere statistieken. Een persoonlijk verhaal is geen vervanging voor degelijk onderzoek. Hoe boos je ook van zo’n verhaal kunt worden.
  2. Wees kritisch: Stel jezelf de vraag: “Is dit slechts één voorbeeld, of is er meer bewijs?” Als het alleen maar om die ene tante Truus gaat, is het waarschijnlijk anekdotisch. En zelfs als je het van drie tante Truzen hoeft het niet voor iedereen te gelden.
  3. Lach erover: Neem het niet te serieus. Als je een bericht ziet waarin iemand beweert dat het eten van pindakaas je IQ verdubbelt, glimlach dan en scrol verder.
  4. Let op wat je zelf deelt. Het kan zijn dat je even niet oplet en een anekdotische drogreden deelt. Bedenk als je iets deelt welke boodschap je wil overbrengen. Je kunt benoemen dat het een uitzonderlijk verhaal is en dat het geen algemene claim is.

Kortom,  de anekdotische drogreden is een verraderlijke valstrik op sociale media. Laat je niet misleiden door persoonlijke verhalen. Verdiep je in getallen en laat je niet verleiden door die ene kruimel. En… drink geen regenwater! Het zal je nooit in een eenhoorn doen veranderen.

Ondersteun jij onze doelstelling en wil jij de online wereld een beetje vriendelijker maken?

Plaats een reactie

Hardverzachters is een initiatief van Stichting Goed Online
Copyright 2023 Stichting Goed Online

Hardverzachters logo positief

Hardverzachters is een initiatief van Stichting Goed Online
Copyright 2023 Stichting Goed Online

Hardverzachters