Digi-taal: een groot betekenisverschil zit in een klein hoekje

Niet iedereen is gecharmeerd van de taal die vooral jongeren gebruiken op social media en in chatgesprekken. Toch is deze ‘digi-taal’ veel creatiever, waardevoller, maar ook complexer dan je in eerste instantie misschien zou denken. Verantwoord gebruik van digi-taal vereist daarom veel taalgevoel, want misverstanden liggen op de loer.

Dit artikel is geschreven naar aanleiding van Hardverzachtcast #7, waarin Stéphan spreekt met Lieke Verheijen, docent binnen het departement Taal en Communicatie van de Faculteit Letteren aan de Radboud Universiteit, over digi-taal.

Digi-taal is de naam die wordt gegeven aan de taalvariant die vooral door jongeren wordt gebruikt om te communiceren via social media en chatapps. Kenmerkend voor digi-taal is het gebruik van afkortingen, het weglaten van woorden en het veelvuldig gebruik van Engelse leenwoorden. Tegelijkertijd is digi-taal complex, vooral vanwege de hoeveelheid betekenissen die je ermee moet kunnen overbrengen. In fysieke gesprekken kun je veel van wat je (niet) letterlijk zegt, compenseren met je lichaamstaal of intonatie. Die mogelijkheid ontbreekt in geschreven online taal, waardoor digi-taal boordevol nuances, culturele bijbetekenissen en subtiele verwijzingen zit.

In dat opzicht is de taal die we online gebruiken misschien zelfs rijker dan Standaardnederlands. Moeilijk te geloven als je een zin leest als ‘niet ik die blut is maar wel ff batra in de club koopt’? Snappen we. Daarom laten we het zien, aan de hand van 7 creatieve manieren waarop digi-taal gebruikt wordt om ‘connotaties’ (bij-betekenissen) over te dragen.

1. Letterherhalingen

Anders dan in Standaardnederlands kun je in digi-taal vrij je gang gaan met letterherhalingen. Vooral aan het einde van woorden komen herhalingen van medeklinkers veel voor, waarmee een sterkere nadruk wordt gelegd. Vraag je aan iemand of hij zin heeft in het weekend? Als hij ‘zekerrrrrrrrr’ antwoordt, kun je daar zekerder van zijn dan wanneer hij ‘zeker’ typt.

2. Afkortingen

Omg, lol, tbh, pov, tfw. Ook als je ze niet allemaal kunt ontcijferen, heb je vast door dat het hier om typische digi-taal-afkortingen gaat. Het zijn bovendien afkortingen die gebruikt worden om nét wat anders te zeggen dan de betekenis die aan de volledig uitgeschreven letterlijke variant wordt toegekend.

De bekendste is misschien wel ‘lol’ dat ‘laughing out loud’ betekent, maar vrijwel nooit aanduidt dat de schrijver daadwerkelijk hardop aan het lachen is. De afkorting wordt gebruikt om aan te geven dat een situatie lachwekkend is – positief of negatief.  

3. Fonetisch taalgebruik

Het woord ‘geloven’ wordt door vrijwel niemand op exact die manier uitgesproken. Het komt in spreektaal meestal neer op ‘gelove’, of iets wat daarop lijkt. Om de dynamiek van een echt gesprek te benaderen, worden woorden in digi-taal daarom vaak – onbewust – ook fonetisch opgeschreven.

Zo zie je het woord ‘geloven’ op social media onder meer geschreven worden als ‘gelove’, ‘geleuven’, ‘geleauven’ en ‘geleeeuve’. Woorden die inhoudelijk hetzelfde zijn, maar waarmee de schrijver wel subtiel kan laten zien tot welke generatie of culturele groep hij behoort – of wil behoren. Ook de locatie binnen het Nederlands taalgebied is vaak te achterhalen in digi-taal. Zo wordt het woord ‘niet’ in Nederland meestal fonetisch geschreven als ‘nie’ en in Vlaanderen vaker als ‘ni’.

4. Hoofdlettergebruik

Daarnaast kun je met hoofdletters – of juist het gebrek daaraan – in digi-taal kleine betekenissen overbrengen. Met hoofdletters geef je je boodschap iets alarmerends en urgents, terwijl het volledig achterwege laten van hoofdletters juist nonchalant en speels overkomt. Met beide vormen wordt volop gespeeld in digi-taal.

5. Inpassen van andere talen

Natuurlijk is Standaardnederlands continu aan verandering onderhevig, door invloeden van allerlei buitenlandse talen. Maar binnen digi-taal gaat deze verandering veel sneller, en heeft ook straattaal een grote inbreng. Dat gaat zelfs zó snel, dat sommige straattaal ook alweer achterhaald is, of leeftijdsafhankelijk. Dertigers zullen bijvoorbeeld misschien ‘doekoe’ zeggen, maar generatie Z praat wellicht liever over ‘saaf’ of ‘stacks’ als ze het over geld hebben. Zo lijken de woorden ‘geld’, ‘money’, ‘doekoe’,  ‘poen’, ‘stacks’ en ‘saaf’ allemaal op elkaar, maar leveren ze ook allemaal andere associaties op. Gebruikers van digi-taal kunnen deze subtiele verschillen in bijbetekenissen gebruiken om zich te identificeren met de ene (leeftijds)groep en af te zetten van de andere.

6. Woorden weglaten

Hoe makkelijk het ons ook gemaakt wordt: het typen van woorden kost toch nét wat meer moeite dan het uitspreken ervan. In digi-taal worden daarom vaak woorden weggelaten die niet essentieel zijn voor het begrip van een zin. Zo kun je efficiënter communiceren en alsnog de snelheid van een echt gesprek benaderen.

Die ontwikkeling heeft ook veel veranderd aan onze taal in andere contexten dan social media en chat. Lees deze zin uit de inleiding bijvoorbeeld nog eens terug: “…Moeilijk te geloven…? Snappen we…”. Wellicht heb je je er nu niet aan gestoord, maar 30 jaar geleden had daar toch echt ‘…Vind je het moeilijk te geloven…? Dat snappen we…’ gestaan.

7. Visuele toevoegingen

Digi-taal kan niet volledig zonder visuele verrijking. En hoewel we aan onze lichaamstaal in chat en social media niet zoveel hebben, zijn er zeker in de afgelopen jaren veel nieuwe mogelijkheden bijgekomen om woorden extra lading te geven. Zo zijn er memes, stickers, GIFjes, maar de bekendste visuele chatvorm is natuurlijk de emoji. Vooral voor jongeren kunnen die kleine plaatjes in ‘subtekst’ (de impliciete betekenis) veel meer zeggen dan wat er letterlijk wordt afgebeeld.

De 🔥-emoji betekent voor een 60-plusser misschien simpelweg ‘vuur’, maar voor een jonger persoon is het een sein dat iets of iemand ‘lit’ is – goed bezig, heel gezellig of gaaf. En zo is er meer. Een 💀 heeft voor een jongere weinig met de dood te maken, maar betekent dat je figuurlijk dood gaat van het lachen. En de 💯 draait niet om het getal honderd, maar betekent ‘absoluut!’

5 tips van Hardverzachters voor het gebruik van digi-taal

Je ziet aan de voorbeelden hierboven dat digi-taal interessant en verrijkend voor je taalbegrip kan zijn, maar ook dat het gebruik ervan heel nauw luistert. Een groot betekenisverschil zit in een klein hoekje. En dat brengt verantwoordelijkheden met zich mee. Veel van de betekenissen die we hierboven bespreken zijn namelijk tijdsgebonden en afhankelijk van onuitgesproken afspraken tussen mensen. Niet iedereen is op de hoogte van deze betekenissen, die bovendien morgen alweer achterhaald kunnen zijn.

Lieke Verheijen, docent binnen het departement Taal en Communicatie van de Faculteit Letteren aan de Radboud Universiteit, geeft daarom in de Hardverzachtcast 4 tips voor het gebruik van digi-taal:

  1. Wees je bewust van de betekenissen die je zelf toekent aan digi-taal.
  2. Probeer na te gaan of je gesprekspartner dezelfde betekenissen als jij toekent aan de taal die je gebruikt. Houd daarbij rekening met de leeftijd, cultuur en achtergrond van je gesprekspartner(s). Pas je taalgebruik eventueel aan.
  3. Onthoud dat digi-taal niet in elke context passend is, en dat zakelijke mails of sollicitatiebrieven toch echt vragen om Standaardnederlands. Door digi-taal als aparte taal te beschouwen, zoals Frans, Duits en Engels dat ook zijn, bewaak je het onderscheid.
  4. Begrijpt iemand je niet, of spreekt iemand niet exact dezelfde digi-taal als jij? Blijf lief voor elkaar.

Feit blijft dat jongeren digi-taal ook gebruiken om hun groepsidentiteit te vormen en te versterken, en om zich af te zetten tegen maatschappelijke normen. Dus noem jij jezelf geen ‘jongere’ meer, en kom je digi-taal tegen die je niet begrijpt? Maak je niet druk, zo heeft te schrijver het misschien wel precies bedoeld 😊

Benieuwd naar het gesprek met Lieke Verheijen over digi-taal, waarin we praten over emoji, memes en andere fenomenen?

Beluister dan de zevende aflevering van onze podcast, de Hardverzachtcast.


 

Ondersteun jij onze doelstelling en wil jij de online wereld een beetje vriendelijker maken?

Plaats een reactie

Hardverzachters is een initiatief van Stichting Goed Online
Copyright 2023 Stichting Goed Online

Hardverzachters logo positief

Hardverzachters is een initiatief van Stichting Goed Online
Copyright 2023 Stichting Goed Online

Hardverzachters