Vals dilemma: Hoe breng je meer kleur in zwart-witdenken?

Dit is een blog in de serie 'Drogredenen'

"Precies dit!" denk je als je dat ene Facebook-bericht leest. En BAM! Gedeeld met je volgers. Maar... klopten de argumenten eigenlijk wel in het bericht?

Welkom bij de serie Drogredenen, waarin we je helpen kritischer te kijken naar alles wat er op je afkomt op social media. Ben je er klaar voor?

Het internet staat bol van de valse dilemma’s, een veelvoorkomende drogreden waarbij je slechts twee keuzes worden gegeven, terwijl er veel meer keuzes zijn. Deze misleidende tactiek wordt vaak toegepast om discussies te sturen en mensen te overtuigen. Hoe herken je een vals dilemma en hoe reageer je er effectief op? En hoe voorkom je dat je zelf aan de haal gaat met valse dilemma’s?      

Wat is een vals dilemma?

Een vals dilemma ontstaat wanneer twee keuzes op zo’n manier worden gepresenteerd dat er geen andere mogelijkheden lijken te zijn. Het dwingt mensen om te kiezen tussen twee uitersten, terwijl er in werkelijkheid meer opties zijn. Dit zwart-witdenken kan subtiel zijn en is typisch een truc waar je met open ogen intrapt. Een vals dilemma kan zelfs je mening beïnvloeden.      

Er zijn voorbeelden te over, de bekendste hiervan is misschien wel die van President Bush na 9/11 aanslagen: “You are either with us or against us in the fight against terror.” (vertaling: “Je bent met ons of tegen ons in de strijd tegen terreur”) Aangenomen dat we allemaal tegen terreur zijn, zou het zomaar kunnen dat we het niet eens hoeven te zijn met zijn aanpak. Zijn uitspraak is daarom nogal zwart-wit.

Het kan ook wat dichter bij huis. Stel je voor dat je online een discussie volgt over klimaatverandering. Iemand beweert: “Je bent óf voor strenge milieumaatregelen, óf je bent een klimaatontkenner.” Dit is een vals dilemma. Er zijn talloze andere posities mogelijk, zoals bijvoorbeeld die van gematigde maatregelen. Iemand zou ook zelfs klimaatontkenner kunnen zijn die om economische redenen tóch voor strenge milieumaatregelen is. Het is niet alleen “voor” of “tegen.”

Nog een voorbeeld? Deze tweet van een Belgische politica is nogal zwart-wit. Er is natuurlijk geen keuze tussen recht op privacy of het vermijden van criminele feiten. Er zullen ongetwijfeld manieren zijn om criminialiteit te voorkomen zónder het recht op privacy van mensen te schenden.

Hoe herken je een vals dilemma?

Gelukkig is een vals dilemma makkelijk te herkennen:

  1. Twee extreme opties: Let op wanneer iemand slechts twee uitersten presenteert zonder tussenliggende mogelijkheden.
  2. Geen nuances: Als de discussie wordt beperkt wordt tot zwart-wit, zonder nuances, is er waarschijnlijk sprake van een vals dilemma.
  3. Druk uitoefenen: Als iemand je onder druk zet om onmiddellijk te kiezen tussen twee opties, dan kun je er vrijwel zeker van zijn dat je te maken hebt met een vals dilemma.

Zo ga je met een vals dilemma om:

  1. Benadruk de nuance: Wijs op andere mogelijke standpunten en laat zien dat er meer opties zijn dan de gepresenteerde twee. Breng kleur aan in de zwart-witte stelling.
  2. Vraag naar bewijs: Zijn er werkelijk maar twee keuzes? Vraag om bewijs! Vaak zal de ander moeite hebben om dit te leveren.
  3. Laat je niet verleiden: Wanneer iemand druk op je uitoefent      (of het nu online of offline is), laat iemand weten dat er volgens jou meer opties zijn. Heb je die nog niet precies in het vizier? Neem gerust de tijd. Jij bepaalt welke keuze je maakt. En wanneer je die maakt.

Voorkomen dat je zelf valse dilemma’s deelt

Wil je zelf voorkomen dat je valse dilemma’s deelt op social media of in WhatsApp? Hier enkele tips om dit te voorkomen:

  1. Onderzoek: Doe grondig onderzoek voordat je een standpunt inneemt. Zo voorkom je dat je onbedoeld een vals dilemma presenteert.
  2. Luister actief: Luister naar anderen en sta open voor verschillende perspectieven. Neem die perspectieven mee in wat je zelf deelt. Zorg dat je ingewikkelde zaken niet terugbrengt naar slechts twee opties.
  3. Wees bewust van je taalgebruik: Let op woorden als “altijd,” “nooit,” “alleen maar,” en “het is OF a OF b” Deze kunnen wijzen op een vals dilemma.

Het vals dilemma is een valkuil waar we allemaal in kunnen trappen. Door kritisch te blijven en te zoeken naar nuance, kunnen we ons wapenen tegen deze misleidende tactiek. Laten we online discussies verrijken met diversiteit aan standpunten en openstaan voor meer dan alleen zwart-witdenken.

Ondersteun jij onze doelstelling en wil jij de online wereld een beetje vriendelijker maken?

Plaats een reactie

Hardverzachters is een initiatief van Stichting Goed Online
Copyright 2023 Stichting Goed Online

Hardverzachters logo positief

Hardverzachters is een initiatief van Stichting Goed Online
Copyright 2023 Stichting Goed Online

Hardverzachters